Kłamstwo w CV: co się dzieje, gdy pracodawca to sprawdzi

Na ekranie otwarte jest CV, a jedna linijka mogłaby w nim wyglądać lepiej. Praca, która skończyła się w marcu, mogłaby trwać do września i zamknąć niezręczną przerwę. „Kierowanie zespołem 4 osób” mogłoby zamienić się w zespół 12 osób. Przy studiach, którym do końca zabrakło dwóch przedmiotów, mógłby po prostu widnieć tytuł B.S. (amerykański licencjat). Za każdym razem pojawia się ta sama myśl: przecież nikt tego nie sprawdza.

Czasem rzeczywiście nikt. Ale kłamstwo w CV to zakład o to, które fakty pracodawca zweryfikuje i jak długo kłamstwo będzie musiało się utrzymać. Poniżej opisano, jak częste są kłamstwa w CV według badań, które podają, kogo pytano, co obejmuje weryfikacja przeszłości kandydata (w USA tzw. background check), a co pomija, jak kłamstwa wychodzą na jaw i co robi z nimi prawo.

W skrócie: fakty, które najbardziej kusi, by zmienić (daty, nazwy stanowisk, dyplomy, uprawnienia zawodowe), pracodawca może najtaniej potwierdzić. Twierdzenia, do których nie dotrze żadna weryfikacja, takie jak skala projektu czy jakość wyników, sprawdza się za to na rozmowach kwalifikacyjnych i w samej pracy. A kłamstwo, które przejdzie, nie ma daty ważności. Jeden z opisanych niżej przypadków wyszedł na jaw 28 lat po złożeniu aplikacji.

Jak często kłamie się w CV

Jednych z najstaranniejszych danych naukowych dostarcza artykuł z 2019 roku w Journal of Business and Psychology autorstwa Christine Henle, Briana Dineena i Michelle Duffy, którzy opracowali kwestionariusz do mierzenia zjawiska nazwanego przez nich oszustwem w CV (resume fraud). Dzielą je na trzy rodzaje. Zmyślanie to podawanie nieprawdy, na przykład dyplomu, którego nigdy się nie zdobyło. Koloryzowanie to przesadzanie z czymś prawdziwym, na przykład z rangą stanowiska albo z własnym udziałem w projekcie. Przemilczenie to pominięcie czegoś istotnego, by wprowadzić w błąd, na przykład pracy, która zakończyła się zwolnieniem.

W jednym z ich badań anonimowo odpowiedziało 262 pracujących Amerykanów, którzy w ciągu poprzednich sześciu miesięcy znaleźli pracę. Mniej więcej jedna trzecia (34 procent) coś w CV zmyśliła, 66 procent coś podkoloryzowało, a 62 procent coś przemilczało, za każdym razem „przynajmniej w pewnym stopniu”. Próba jest niewielka i zrekrutowana przez internet, a to sformułowanie mieści bardzo wiele. Kolejność była jednak taka sama w dwóch próbach studenckich opisanych w artykule: naginanie prawdy jest powszechne, a jej wymyślanie to zwyczaj mniejszości. Strona czasopisma pokazuje tylko streszczenie. Dane liczbowe są w rękopisie autorów, pliku PDF udostępnionym przez Purdue University.

Pracodawcy opisują to samo z drugiej strony. W sondażu Harris Poll z 2014 roku wśród 2188 menedżerów rekrutujących i specjalistów HR, przeprowadzonym na zlecenie portalu pracy CareerBuilder, 58 procent badanych stwierdziło, że przyłapało kogoś na kłamstwie w CV. Najczęściej wykrywano podkoloryzowane umiejętności (57 procent) i obowiązki (55 procent), dalej daty zatrudnienia (42 procent), nazwy stanowisk (34 procent) i wykształcenie (33 procent). Sondaż ma już ponad dziesięć lat.

Trzecia liczba pochodzi od firmy, która sprzedaje usługi weryfikacji, i łatwo ją źle odczytać. W 2017 roku HireRight przebadał prawie 4000 specjalistów od HR, rekrutacji, bezpieczeństwa i zarządzania i poinformował, że 85 procent z nich wykryło kłamstwo lub przeinaczenie w CV albo w formularzu aplikacyjnym. To odsetek pracodawców, a nie kandydatów, a komunikat nie podaje, jak dobrano respondentów.

Co sprawdza weryfikacja kandydata

Większość amerykańskich pracodawców deklaruje, że coś sprawdza. W ankiecie wśród specjalistów HR opublikowanej w 2021 roku, przeprowadzonej przez HR.com dla Professional Background Screening Association, organizacji zrzeszającej tę branżę, 95 procent organizacji działających w USA podało, że prowadzi jakąś formę weryfikacji kandydatów. Zakres tej weryfikacji bywa różny:

Przeszukuje się też rejestry karne i inne rejestry publiczne, a Federal Trade Commission (Federalna Komisja Handlu) wymienia je obok historii zatrudnienia i wykształcenia wśród rzeczy, które pracodawca może sprawdzić.

Sam mechanizm wyjaśnia, dlaczego niektóre kłamstwa szybko wychodzą na jaw. Checkr, firma zajmująca się weryfikacją kandydatów, podaje, że sprawdzanie zatrudnienia zwykle zaczyna od The Work Number, bazy danych z informacjami płacowymi przekazywanymi przez pracodawców i firmy obsługujące listy płac, a w razie potrzeby kontaktuje się z byłymi pracodawcami telefonicznie lub e-mailowo. W odpowiedzi przychodzą daty zatrudnienia i nazwa stanowiska, a tam, gdzie pozwala na to prawo, także wynagrodzenie. W przypadku dyplomów często korzysta się z National Student Clearinghouse, które deklaruje, że jego rejestry obejmują 96 procent amerykańskich dyplomów ukończenia czteroletnich studiów. Data zakończenia pracy przesunięta o pół roku, stanowisko podniesione z koordynatora do menedżera i dyplom, którego nigdy nie wydano, przeczą zapisom, które ma w rękach ktoś inny.

Procedura pokazuje też kandydatowi, co znaleziono. Zgodnie z federalną ustawą Fair Credit Reporting Act pracodawca potrzebuje pisemnej zgody, zanim zamówi raport w firmie weryfikacyjnej, a zanim odrzuci kogoś z powodu tego raportu, musi przekazać mu jego kopię. Ma to znaczenie przy uczciwych rozbieżnościach, na przykład gdy nazwa stanowiska w CV różni się od tej w systemie kadrowym. Na forum Blind programista, którego oficjalne stanowisko brzmiało Business Analyst, bo firma nazywała wszystkich programistów analitykami, pytał, jaką nazwę stanowiska podać firmie weryfikacyjnej. Rada, którą tam dostał, była rozsądna: wpisać w formularzu oficjalną nazwę i powiedzieć rekruterowi o różnicy. Taką rozbieżność da się wyjaśnić jednym zdaniem. Dyplomu, o którym uczelnia nie ma żadnego zapisu, nie da się.

Czego weryfikacja nie obejmuje

W badaniu HireRight z 2017 roku wykształcenie weryfikowało tylko 49 procent pracodawców, a w ankiecie opublikowanej w 2021 roku 64 procent. Wynika z tego, że od jednej trzeciej do połowy pracodawców nie potwierdza dyplomów.

Weryfikacja sięga też tylko tego, co da się potwierdzić w dokumentach. Poradnik Checkr zaznacza, że byli pracodawcy „mogą sami wybrać, co ujawnią o pracownikach, a czego nie”, w granicach prawa, i tylko czasem opisują, czym dana osoba się zajmowała. Wielkość zespołu, budżet, poprawa o 30 procent i poziom umiejętności nie figurują w niczyjej bazie danych. Henle i współautorzy piszą to samo o pracy projektowej: deklarowany stopień zaangażowania „może być trudny do potwierdzenia”, co „zmusza organizacje do przyjęcia go za dobrą monetę”.

Takie twierdzenia sprawdza się w inny sposób. Rekruter na rozmowie pyta, jak zmierzono te 30 procent. Część pozostałych sprawdza test umiejętności albo rozmowa z osobą udzielającą referencji, a resztę pierwsze miesiące pracy. W badaniu 262 pracujących dorosłych zmyślanie było jedynym z trzech zachowań, które po uwzględnieniu pozostałych wciąż wiązało się z gorszymi wynikami w pracy w ocenie samych badanych.

Fałszywe kwalifikacje, które wyszły na jaw po zatrudnieniu

Fałszywa linijka, która przetrwa rekrutację, musi potem przetrwać wszystko, co nastąpi. Trzy głośne przypadki pokazują, jak może wyjść na jaw, w jednym z nich po 28 latach.

Marilee Jones była już dziekanem ds. rekrutacji w Massachusetts Institute of Technology, kiedy w kwietniu 2007 roku złożyła rezygnację. W swoim oświadczeniu przyznała, że „podałam nieprawdziwe informacje o swoich dyplomach, gdy 28 lat temu po raz pierwszy starałam się o pracę w MIT”, i że nie poprawiła CV ani wtedy, gdy ubiegała się o stanowisko dziekana, ani nigdy później.

David Edmondson ustąpił ze stanowiska prezesa RadioShack w lutym 2006 roku, gdy dziennik Fort Worth Star-Telegram ujawnił, że w jego CV figurowały dyplomy uczelni, których nie zdobył.

Scott Thompson został szefem Yahoo w styczniu 2012 roku. W maju tego roku inwestor, fundusz Third Point, napisał do rady dyrektorów. W dokumentach składanych przez Yahoo podano, że ma dyplom z rachunkowości i informatyki. Jego uczelnia poinformowała Third Point, że dyplom dotyczył wyłącznie rachunkowości, a dyplomy z informatyki zaczęła wydawać dopiero cztery lata po tym, jak skończył studia. Według inwestora do wykrycia tej rozbieżności wystarczyło „podstawowe wyszukiwanie w Google”. Yahoo nazwało ją „niezamierzonym błędem”. Dziesięć dni po liście stracił stanowisko.

W dwóch z trzech przypadków sprawdzał ktoś z zewnątrz, kto miał powód, by się przyjrzeć: gazeta oraz akcjonariusz skonfliktowany z radą dyrektorów. Zwykłych pracowników także sprawdza się ponownie. Mniej więcej połowa pracodawców z badania HireRight ponownie weryfikuje pracowników już po zatrudnieniu, najczęściej przy awansie lub zmianie stanowiska.

Co na to prawo

W Stanach Zjednoczonych nieprawdziwe CV wysłane do prywatnego pracodawcy jest w większości przypadków sprawą pracowniczą, a nie przestępstwem. W większości stanów obowiązuje zasada employment at will, co oznacza, że pracę można zakończyć „w dowolnym momencie i niemal z dowolnego powodu”, a nieprawdziwe informacje w CV lub formularzu aplikacyjnym są z reguły zgodnym z prawem powodem. Poniższe informacje mają charakter ogólny, nie są poradą prawną, a szczegóły różnią się w zależności od stanu.

W niektórych sytuacjach samo kłamstwo jest czynem zabronionym. Kandydaci do pracy w administracji federalnej podpisują oświadczenie, które ostrzega, że nieprawdziwe informacje „mogą być podstawą do odmowy zatrudnienia albo do zwolnienia po rozpoczęciu pracy” i mogą być karane na podstawie przepisu przewidującego do pięciu lat więzienia. Niektóre stany uznały podawanie fałszywych dyplomów za przestępstwo. W Teksasie świadome powoływanie się na dyplom, którego nigdy nie nadano, w celu uzyskania pracy lub awansu to występek (misdemeanor) klasy B. W stanie Waszyngton świadome posłużenie się fałszywym dokumentem o wykształceniu w celu uzyskania zatrudnienia to poważny występek (gross misdemeanor).

Pewna brytyjska sprawa poszła jeszcze dalej. Jon Andrewes został w 2004 roku dyrektorem generalnym hospicjum dzięki dyplomom, których nie miał, i rozdmuchanemu doświadczeniu menedżerskiemu, a stanowisko zajmował do 2015 roku. Przyznał się do oszustwa i wyłudzenia i został skazany na dwa lata więzienia. W 2022 roku Sąd Najwyższy przywrócił wobec niego nakaz przepadku mienia na kwotę 96 737,24 funta.

Kłamstwo w CV może też osłabić pozycję pracownika, który sam padł ofiarą bezprawia. W sprawie McKennon v. Nashville Banner, rozstrzygniętej w 1995 roku, Sąd Najwyższy USA rozpatrywał przypadek pracownicy, która twierdziła, że zwolniono ją z powodu wieku, oraz pracodawcy, który w trakcie procesu dowiedział się, że skopiowała poufne dokumenty. Sąd orzekł, że roszczenie z tytułu dyskryminacji nie upada po takim odkryciu, ale zakres rekompensaty się kurczy. Przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za przyszły okres są co do zasady wykluczone, a zaległe wynagrodzenie przysługuje tylko „od dnia bezprawnego zwolnienia do dnia, w którym odkryto nowe informacje”. Pracodawca musi wykazać, że przewinienie było na tyle poważne, że już z tego powodu zwolniłby pracownika. Wytyczne Equal Employment Opportunity Commission (federalnej Komisji ds. Równych Szans w Zatrudnieniu) stosują tę samą zasadę, gdy pracodawca odkrywa sfałszowany formularz aplikacyjny.

Skutki mogą dotyczyć także zasiłku dla bezrobotnych. Kalifornijska agencja przyznająca świadczenia uznaje sfałszowany formularz aplikacyjny za naruszenie obowiązków pracowniczych, co może pozbawić prawa do zasiłku, jeśli, obok innych warunków, nieprawdziwa informacja została podana umyślnie i dotyczyła czegoś, o czym pracodawca musiał wiedzieć.

Gdzie kończy się korzystne ujęcie, a zaczyna zmyślanie

Nic z tego nie oznacza, że CV musi być spowiedzią. Definicja oszustwa w CV przyjęta przez badaczy obejmuje tylko celowe wprowadzanie w błąd. Nie obejmuje uczciwych pomyłek, takich jak źle zapamiętane daty pracy sprzed wielu lat, ani pomijania nieistotnych informacji, na przykład krótkich prac bez związku ze stanowiskiem. Dineen powiedział magazynowi szkoły biznesu Purdue, że przy przemilczeniach kluczowe jest to, „czy próbujesz wprowadzić w błąd potencjalnych pracodawców”. Usunięcie pracy sprzed piętnastu lat, żeby zaoszczędzić miejsce, to redagowanie. Usunięcie dat przy wszystkich stanowiskach, żeby nikt nie zauważył przerwy, to jeden z przykładów oszustwa podanych w samym artykule. Uczciwe rozwiązania opisuje poradnik o tym, jak wyjaśnić przerwę w zatrudnieniu.

Z tego, jak kłamstwa wychodzą na jaw, wynika praktyczny test. Każdą linijkę powinny potwierdzić dokumenty albo rozpoznać w niej ktoś, kto był wtedy na miejscu. Oto wymyślony zestaw linijek, który tego testu nie przechodzi:

A oto te same fakty, ujęte tak korzystnie, jak pozwala na to uczciwość:

Zostaje oficjalna nazwa stanowiska, bo to ją zwróci weryfikacja, a słowa w nawiasie mówią, na czym polegała praca. Nieukończone studia są opisane zgodnie z prawdą. O tym, co może je zastąpić, mówi poradnik o pisaniu CV bez dyplomu. Wersja ujęta korzystnie jest dłuższa i bardziej konkretna, a o każdy dodatek rekruter może zapytać i nic złego z tego nie wyniknie.

Jest też droga do zmyślonej linijki, która w ogóle nie wymaga decyzji kandydata. Gdy UseResume przetestowało ChatGPT i Claude'a na ośmiu zadaniach związanych z CV, oba modele odmówiły, gdy wprost poproszono je o zamianę zespołu 4 osób w zespół 12 osób. Ale Claude, poproszony jedynie o dopasowanie CV do oferty pracy, we wszystkich trzech podejściach dopisał twierdzenia, których nie było w oryginale, a w jednym z nich dodał do nazwy stanowiska „(Program Lead)”. Formularz aplikacyjny podpisuje kandydat, niezależnie od tego, kto przygotował CV, dlatego wersję napisaną przez AI trzeba przed wysłaniem przeczytać linijka po linijce i porównać z faktami.

Pora wrócić do CV na ekranie. Praca przeciągnięta z marca do września to twierdzenie o datach, a daty należą do pierwszych rzeczy, które zwraca baza danych płacowych. Tytuł B.S. dzieli od weryfikacji w dziekanacie jedno zapytanie, a powoływanie się na niego w celu zdobycia pracy jest w Teksasie występkiem. Zespół 12 osób prawdopodobnie przejdzie każdą weryfikację, ale potem trzeba go obronić na rozmowie kwalifikacyjnej, w rozmowie z osobą udzielającą referencji i przed każdym, kto znał dawny zespół.

To prawda, że niektórzy pracodawcy nigdy niczego nie sprawdzają. Kandydat nie wie jednak z góry, którzy, a twierdzenie musi się utrzymać tak długo, jak trwa praca. Uczciwa wersja każdej z tych trzech linijek jest pod ręką i broni się bez względu na to, czy ktoś ją sprawdzi.

Jak pomaga UseResume

Chatboty ogólnego przeznaczenia napiszą CV, ale jak pokazał opisany wyżej test, mogą też coś do niego dopisać. UseResume to kreator CV z AI stworzony do tego jednego zadania, który zaczyna od twojej własnej historii zawodowej: istniejącego CV zaimportowanego jako plik PDF lub Word, profilu na LinkedIn albo odpowiedzi na pytania kreatora.

Na tej podstawie AI przeredagowuje podsumowanie zawodowe, punkty i umiejętności oraz dopasowuje CV do oferty pracy, pokazując, które słowa kluczowe z ogłoszenia już są w CV, a których brakuje. Brakujące słowo kluczowe to sygnał, by dodać prawdziwe doświadczenie albo zostawić tę lukę w spokoju. Każdą sugestię możesz edytować, zanim trafi do CV, więc każdą linijkę da się porównać z faktami, a dla każdej oferty możesz zapisać osobną wersję.

Załóż konto i zacznij od faktów.