Czas przeszły czy teraźniejszy w CV i dlaczego bez „ja”

Wpis o obecnej pracy rzadko powstaje za jednym podejściem. Jeden punkt pochodzi z pierwszego miesiąca i zaczyna się od „Kieruję”. Inny dopisano po zakończeniu projektu i zaczyna się od „Uruchomiłem”. Trzeci zaczyna się od „Zarządzając”, a czwarty, przeklejony z oferty pracy, od „Nadzoruje”. W sumie cztery wiersze, cztery formy czasownika i kandydat, który zastanawia się teraz, która z nich jest poprawna.

Pytanie brzmi, w jakim czasie pisać CV, a konwencja mieści się w jednym zdaniu. Zakończoną pracę opisuje się w czasie przeszłym, trwającą w teraźniejszym, a zaimek „ja” pomija się w całym dokumencie. Według tej zasady „Kieruję” i „Uruchomiłem” mogą zostać, a dwie pozostałe formy trzeba zmienić.

Zasadę łatwo sformułować i często się ją łamie. Dalej opisano, skąd się wzięła, co policzenie 27 000 punktów z CV mówi o tym, jak kandydaci piszą naprawdę, i gdzie konwencja dopuszcza wyjątki. Na końcu zebrano dowody w sprawie tego, czy czytający CV ma komuś za złe zabłąkany czasownik.

Jaki czas w CV: zasada w jednym zdaniu

Uczelniane biura karier formułują tę zasadę niemal tymi samymi słowami. Biuro karier Georgetown University podaje obie jej części w dwóch kolejnych zdaniach: „Nie używaj słowa «ja» ani innych zaimków pierwszej osoby. Poprzednie stanowiska opisuj w czasie przeszłym, a obecne w czasie teraźniejszym.” Lista kontrolna CV z MIT wymaga „czasowników w czasie przeszłym przy poprzednich stanowiskach i w czasie teraźniejszym przy obecnych”. Wersja z Duke University różni się jednym słowem: „Używaj czasu teraźniejszego dla obecnych działań, a przeszłego dla działań minionych.” Chodzi o słowo „działania”, które jeszcze okaże się ważne.

Nic z tego nie dotyczy wyłącznie CV. Online Writing Lab, internetowa pracownia pisania Purdue University, podaje tę wskazówkę dla tekstów każdego rodzaju: „Nie przechodź z jednego czasu na inny, jeśli ramy czasowe każdej czynności lub stanu są takie same.” CV określa swoje ramy czasowe wyraźniej niż większość dokumentów, bo każdy wpis ma daty. Wpis z datami od 2019 do 2022 roku jest zamknięty, więc każdy czasownik pod nim stoi w czasie przeszłym, bez względu na to, czy praca skończyła się w zeszłym tygodniu, czy dziesięć lat temu. Wpis, który kończy się słowem „obecnie”, opisuje pracę, która wciąż trwa.

Ten sam test działa poza historią zatrudnienia: wolontariat, działalność w klubach i kołach oraz projekty poboczne opisuje się zgodnie z ich datami. Czas przyszły prawie nie ma tu miejsca, bo CV jest zapisem przebiegu pracy, a plany należą do listu motywacyjnego. Studia w toku w ogóle nie potrzebują czasownika, wystarczy „Planowane ukończenie: maj 2027”.

Gdzie podział się zaimek

Druga część zasady dotyczy słowa, którego nie ma. Poradnik o CV, który Bureau of Labor Statistics, amerykański urząd statystyki pracy, opublikował w 2009 roku, radzi kandydatom, by „pisali krótkie opisy działań, a nie zdania”, i pokazuje tę zmianę na jednym przykładzie: „Zamiast «Ja prowadziłem kampanię zbiórki funduszy» napisz «Prowadziłem kampanię zbiórki funduszy».” Poradnik jest stary, ale ta jego część się nie zestarzała. Biuro karier Harvardu wymienia „używanie zaimków osobowych (takich jak ja czy my)” i „styl narracyjny” wśród rzeczy, których w CV należy unikać, a MIT pisze, że „CV nie wymaga pełnych zdań i należy unikać pierwszej osoby (ja, mnie, mój)”.

Powodem jest oszczędność. Każdy wiersz na stronie ma ten sam podmiot, czyli osobę, której nazwisko widnieje na górze, a powtórzone dwadzieścia razy „ja” nic czytelnikowi nie mówi. Lista Harvardu opisuje język CV jako „pisany dla ludzi i systemów, które czytają szybko i pobieżnie”, a bez podmiotu czasownik trafia na początek, gdzie czytelnik przebiegający tekst wzrokiem najpewniej go zauważy. Dowody na to zebrano w artykule UseResume o mocnych czasownikach w CV.

Zaimka nie ma, ale nadal decyduje on o formie czasownika. Portal z ofertami pracy Indeed nazywa ten styl „domyślną pierwszą osobą” i to trafna nazwa: niezapisanym podmiotem każdego punktu jest „ja”. To przesądza, której formy czasu teraźniejszego użyć. Mówi się „ja zarządzam zespołem”, więc punkt brzmi „Zarządzam zespołem”. „Zarządza zespołem” pasuje do „ona zarządza” albo „on zarządza” i brzmi tak, jakby stronę napisał ktoś inny. Poradnik Indeed mówi to bez ogródek: „CV nigdy nie powinno być pisane w trzeciej osobie.”

„Zarządzając” nie mówi, czy zarządzanie wciąż trwa, więc nie spełnia żadnej z dwóch części zasady. Łamie też wymóg, który Purdue stawia punktom w CV: „każdy punkt musi mieć budowę równoległą (co oznacza, że każdy element musi mieć taką samą formę gramatyczną)”. Czasownik w czasie przeszłym i czasownik w czasie teraźniejszym to ten sam rodzaj wyrażenia. Czasownik i forma na -ąc już nie.

Czas przeszły i teraźniejszy przy obecnym stanowisku

Wpis o obecnej pracy to miejsce, w którym najtrudniej trzymać się zasady, i są na to liczby. Simplify, narzędzie do aplikowania o pracę z własnym kreatorem CV, przyjrzało się pierwszemu słowu 26 981 punktów z CV edytowanych na tej platformie w ciągu dwunastu miesięcy do lipca 2026 roku. Spośród nich 6305 znajdowało się pod stanowiskiem, które kandydat oznaczył jako obecne. W tej grupie 76,9% zaczynało się od czasownika w czasie przeszłym, a 17,8% od formy takiej jak „Zarządzam”, bo tak w CV wygląda czas teraźniejszy. Kolejne 3,5% zaczynało się od angielskiej formy na -ing, odpowiednika polskiego „Zarządzając”, a 1,8% od czasownika w trzeciej osobie, takiego jak „Zarządza”. Mniej więcej co czwarte obecne stanowisko z co najmniej dwoma punktami łączyło punkt zaczynający się od czasu przeszłego z jakąś inną formą.

Te liczby są przybliżone. Autorka wpisu, rekruterka w tej firmie, pisze, że czas pierwszego słowa przypisywano według reguły, która jest „przybliżeniem, a nie parserem gramatycznym”, i że kreator samej platformy proponuje punkty skłaniające się ku czasowi przeszłemu. Mimo to kierunek jest jasny. W jedynym miejscu, w którym biura karier proszą o czas teraźniejszy, większość punktów w tej próbie była w czasie przeszłym.

Simplify wnioskuje, że każde stanowisko należy opisywać w czasie przeszłym, dopuszcza czas teraźniejszy dla stałego obowiązku bez punktu końcowego i uważa, że w obrębie jednego stanowiska nigdy nie wolno mieszać czasów. Pierwsza teza to przyjęty skrót. Ostatnia idzie dalej niż konwencja. Wskazówka z Purdue ma swoje uzupełnienie: „Zmieniaj czas, by pokazać, że ramy czasowe jednej czynności lub stanu różnią się od ram innej.” Obecne stanowisko obejmuje dwie ramy czasowe. Kierowanie zespołem trwa, a portal zwrotów został uruchomiony i jest gotowy. Tu słowo „działania” z wersji Duke okazuje się trafne, bo czas zależy od działania, a nie od daty zakończenia pracy. Liczenie pierwszych słów nie odróżni zamierzonego połączenia czasów od niedbałego.

The Muse, serwis o karierze, opisuje taki układ w artykule, który przedrukowało biuro karier Assumption University. Według artykułu mieszania czasów w obrębie jednego wpisu należy unikać, z jednym wyjątkiem: obecnego stanowiska, „jeśli chcesz wyróżnić osiągnięcia, które są w pełni zakończone, a nie wciąż trwają”. Doradczyni zawodowa serwisu, Jennifer Smith, radzi umieścić najpierw punkty w czasie teraźniejszym, a po nich te w czasie przeszłym, pod śródtytułem takim jak „Najważniejsze osiągnięcia”, jeśli to wyraźniej oddzieli jedne od drugich. Po zastosowaniu tej rady do czterech wierszy z początku artykułu wynik wygląda tak.

Kogo to rozróżnienie męczy, ma wyjście awaryjne. Artykuł The Muse nazywa trzymanie się czasu przeszłego „bezpiecznym wyborem”, a daty obok nazwy stanowiska i tak mówią, że praca trwa. Konwencja nie dopuszcza natomiast trzeciej formy ani czwartej.

Podsumowanie, list motywacyjny i brytyjskie CV

Podsumowanie na górze CV rzadziej rodzi to pytanie, niż można by się spodziewać, bo często zaczyna się bez czasownika. „Kierownik operacyjny z siedmioletnim doświadczeniem w regionalnym transporcie towarowym” to fraza rzeczownikowa i nie ma w niej czasu, który można by pomylić. Tam, gdzie czasowniki się pojawiają, obowiązuje ta sama zasada: czas teraźniejszy dla tego, co trwa, przeszły dla tego, co zakończone, i żadnego zaimka. Zostaje jeden niuans. Po rzeczowniku zdanie zaczynające się od „który” wymaga trzeciej osoby („Kierownik operacyjny, który kieruje zespołem 12 osób”), bo jego podmiotem jest teraz kierownik, a nie niezapisane „ja”. Więcej przykładów zawiera poradnik UseResume o pisaniu podsumowania zawodowego.

Wielka Brytania stosuje tę samą zasadę co do czasu, a w sprawie zaimka jest nieco mniej rygorystyczna. Biuro karier London School of Economics formułuje zasadę czasu podobnie jak biura amerykańskie: „działania na obecnym stanowisku wymieniaj w czasie teraźniejszym, a na poprzednich w czasie przeszłym”. Prospects, brytyjski serwis o karierze dla absolwentów, zaleca „zwięzłe podsumowanie (personal statement) pisane w domyślnej pierwszej osobie”, czyli amerykańską konwencję pod inną nazwą. Tymczasem jedno z jego własnych przykładowych CV kończy podsumowanie zdaniem „Chętnie się uczę i chcę wnieść swój wkład w Państwa organizację.” Reed, brytyjski portal z ofertami pracy, zaczyna swoje przykładowe podsumowania od zdań takich jak „Najlepiej się czuję, gdy mogę zapewniać klientom doskonałą obsługę.” Pełne zdanie w pierwszej osobie jest w brytyjskim podsumowaniu dopuszczalne w sposób, w jaki nie jest dopuszczalne w amerykańskim CV. Punkty poniżej obywają się bez zaimka w obu krajach, a ten sam poradnik Reed wymienia „mylenie czasów” wśród rzeczy, których należy unikać. Pozostałe różnice między brytyjskim CV a amerykańskim opisuje artykuł o tym, czym różnią się CV i resume.

List motywacyjny pisze się pełnymi zdaniami i w pierwszej osobie, a rada Harvardu odpowiednio się zmienia: zakaz zaimków w CV staje się w przypadku listu zaleceniem „Nie nadużywaj zaimka «ja»”. Talent Blog serwisu LinkedIn radzi, by podsumowanie profilu pisać tak, jak się mówi, co „oznacza też pisanie w pierwszej osobie”. Co jeszcze odróżnia profil na LinkedIn od CV, opisuje osobny artykuł. Ten sam fakt przybiera więc w każdym z tych miejsc inny kształt.

Ile kosztuje zabłąkany czas

Na potrzeby tego artykułu nie udało się znaleźć badania, które sprawdzałoby wpływ czasu gramatycznego w CV. Najbliższe dowody dotyczą ortografii. W eksperymencie opublikowanym w PLOS ONE w 2023 roku 445 rekruterów z Flandrii, niderlandzkojęzycznej części Belgii, oceniało 1335 fikcyjnych CV zawierających zero, dwa lub pięć błędów ortograficznych. Tych 445 osób zostało po kontroli, która zachowała tylko uczestników deklarujących, że kandydaci różnili się dbałością o język, więc wynik opisuje rekruterów, którzy błędy zauważyli. Część błędów stanowiły źle zapisane formy czasowników, które autorzy nazywają najczęstszym błędem ortograficznym w języku niderlandzkim. Pięć błędów obniżało prawdopodobieństwo zaproszenia na rozmowę, tak jak oceniali je rekruterzy, o 18,5 punktu procentowego, a dwa błędy o 7,3 punktu. Mniej więcej połowę tej kary wyjaśniało to, co błędy kazały rekruterom zakładać o kandydacie: niższe zdolności umysłowe, mniejszą sumienność i słabsze umiejętności interpersonalne.

CV były napisane po niderlandzku dla fikcyjnych absolwentów, a autorzy zaznaczają: „nie badaliśmy złożonych błędów gramatycznych”. Błędnie zapisana końcówka czasownika to inny błąd niż czas, który skacze. Wynik pokazuje jednak, że drobne błędy formy mogą być odczytywane jako informacja o człowieku.

Rekruterzy cytowani w tych źródłach mówią, że brak konsekwencji zostaje zauważony, a jedna z nich dodaje, że rzadko przesądza o wyniku. Doradczyni z The Muse wspomina, że jako rekruterka „zauważyłaby, gdyby CV mieszało czas teraźniejszy z przeszłym bez żadnej spójności”. Rekruterka z Simplify pisze, że „żaden rekruter nie odrzuca CV dlatego, że punkt przy obecnym stanowisku brzmi «Zarządzam», a nie «Zarządzałem»”. Czas nazywa „sygnałem konsekwencji, a nie filtrem”. Harvard z kolei stawia „błędy ortograficzne i gramatyczne” na pierwszym miejscu swojej listy pięciu najczęstszych błędów w CV.

Czas gramatyczny a oprogramowanie do selekcji

Jedna rada stoi w sprzeczności z zasadą. Poradnik Indeed o czasie w CV ostrzega, że jeśli w ofercie pracy jest „badać”, a w CV „badałem”, to „ATS może pominąć twoje CV”. Proponuje dopasować czas do ogłoszenia, a w jego przykładzie „przeszkoliłem 100 konsultantów obsługi klienta” zmienia się w „zdołałem przeszkolić 100 nowych konsultantów obsługi klienta”. Poradnik nie wymienia żadnego systemu i nie podaje źródła.

Założenie ma pewne podstawy. Greenhouse, system ATS, informuje rekruterów, że w jego filtrze słów kluczowych „słowo kluczowe z wyszukiwania musi dokładnie odpowiadać słowu kluczowemu w zgłoszeniu”. Ta sama strona podaje, czego takie wyszukiwania dotyczą: nazw stanowisk, umiejętności, lokalizacji i innych słów kluczowych. Trzy wymienione z nazwy to rzeczowniki. Rozsądny wniosek jest taki, że dokładne określenia narzędzi, umiejętności i stanowisk z ogłoszenia powinny trafić do CV w takiej postaci, w jakiej zapisało je ogłoszenie: w sekcji umiejętności i po czasownikach. Naginanie czasownika niewiele daje, a „zdołałem przeszkolić” sugeruje, że szkolenie omal się nie udało. Poradnik o tym, jak działają systemy ATS, opisuje, co takie oprogramowanie robi, a czego nie.

Cztery wiersze po poprawkach

Czas wrócić do wpisu z czterema formami czasownika. „Kieruję” zostaje, bo kierowanie zespołem trwa. „Uruchomiłem” zostaje, bo portal jest gotowy, i przesuwa się na koniec. „Zarządzając” zmienia się w „Zarządzam”, a „Nadzoruje” w „Nadzoruję”, bo obie formy opisują pracę, która trwa, a niezapisanym podmiotem każdej z nich jest kandydat. Kto woli się nad tym nie zastanawiać, może napisać wszystkie cztery w czasie przeszłym. Rekruterka, która opisała wyniki liczenia Simplify, twierdzi, że nikt, kto przegląda CV, nie karze za to kandydatów.

Dowody nie pokazują, że zły czas kosztuje zaproszenia na rozmowy, i nie udało się znaleźć badania, które by to sprawdziło. Najbliższy eksperyment pokazuje, że rekruterzy traktowali błędy ortograficzne jako oznakę staranności i umiejętności autora, a sami rekruterzy mówią, że zauważają mieszaninę form bez żadnej logiki. Zastosowanie tej logiki zajmuje minutę: czas przeszły dla tego, co zakończone, teraźniejszy dla tego, co trwa, żadnego zaimka i ta sama forma dla tego samego rodzaju pracy.

Jak pomaga UseResume

Czasy się rozjeżdżają, gdy CV edytuje się punkt po punkcie przez kilka lat, a chatbot ogólnego przeznaczenia pracuje tylko na tych wierszach, które się do niego wklei. UseResume powstało specjalnie z myślą o CV. Importuje istniejące CV, z pliku PDF lub Word, albo profil z LinkedIn, a jego AI przepisuje podsumowanie i punkty bezpośrednio w dokumencie. Każdą sugestię możesz edytować, więc wybór między „Kieruję” a „Kierowałem” zostaje przy tobie, bo to ty wiesz, czy praca wciąż trwa.

Sprawdzanie CV ocenia gotowe CV w skali od 0 do 100 na podstawie 37 testów w 8 kategoriach i wskazuje, co poprawić najpierw. Do dokumentu, w którym zaimek jest na miejscu, kreator listu motywacyjnego napisze list na podstawie tego samego CV i oferty pracy.

Załóż konto i uporządkuj wpis o obecnej pracy.